در آن رسالهٴ پيشين، يعني كتابالاحتفال خصوصيات، رنگ، شكل، اسامي و ساير امور مربوط به اسب بيان شده و با خلاصهاي در باب فن سواركاري پايان مييابد. تحرير ابن جزي اصطلاحات فني زيادي را به نقل از اصمعي و ابوعبيده (هر دو هشتم ـ 2) وارد كرده و فصولي را دربارهٴ هوش اسب و ساير حيوانات، حكاياتي دربارهٴ هدهد و حكايات ديگري دربارهٴ آندلس را به آن افزودهاست. در فصل دواير، ابن جزي اشارهٴ ابن ارقم را به يك نويسندهٴ هندي به نام جُلالهندي (؟) تكرار ميكند. از ملاحظات دامپزشكي صرفنظرشده و موٴلف در اين مورد به كتاب يكي از شاگردانش به نام ابن هذيل ارجاع داده است.
كوتاه سخن اينكه مطلع اليمن يك كتاب جانورشناسي يا دامپزشكي نيست، بلكه اثري است ادبي كه براي علاقهمندان به سواركاري و جهاد نوشته شده است.
2. عربستان
عباس رسولي
ملك الافضل عباس بن علي، ششمين سلطان رسولي يمن پسر سلطان مجاهد علي (چهاردهم ـ 1). عباس از سال 1362/ 1363م تا سال 1376 م/ 764 تا 778 ه ق سلطنت كرد؛ به ادامهٴ سنّتهاي ادبي خانوادهاش پرداخت و رسالهٴ مهمي در زمينهٴ كشاورزي نوشت.
اين رساله كه بُغْيَةالفَلاّحينَ في اﻷٴشجارالمُثْمِرة و الرياحين نام دارد، در 17 فصل است:
1) خاكها؛ 2) كوهها؛ 3) آبها؛ 4) اصلاح زمين؛ 5) فصول؛ 6) آنچه از دانهها ميرويد (غلات: ذرت، گندم، جو، ارزن، برنج و غيره)؛ 7) حبوبات (نخود، عدس، شنبليله و غيره)؛
8) صيفيجات (خربزه و هندوانه، سبزيجات، بادنجان، پياز، ترب، كلم و غيره؛ 9) ادويه؛
10) عطريات؛ 11) درختان ميوه كه با شرحي مفصل در باب درخت خرما آغاز ميشود و به دنبالش تاك، انجير، انار، سيب، گلابي، زيتون، نارگيل، فوفل، موز، نيشكر، مركبات، پنبه و غيره؛
12) بريدن درختان؛ 13) پيوندزني با تصاويري ابتدايي از وسايل كار؛ 14) ويژگيهاي گياهان؛
15) جلوگيري از آسيبديدن گياهان با اشاره به كاسيانوس باسوس (ششم ـ 2) و ابن وحشيه (دهم ـ 1)؛ 16) گوناگون، شامل فهرستي از گياهان دارويي كه در يمن ميرويد، بيشتر از روي يادداشتهاي پدرش و ذكري از كشف سنگ آهن در يمن در سال 1334 م/ 734 ه ق، توسط او؛ 17) اوزان و مقادير؛ توصيف هفت اقليم.
بنابر مقدمهٴ موٴلف، منابع او كتابهاي يوناني و نبطي در زمينهٴ كشاورزي (مذكور در فوق) بوده، همچنين معلوماتي كه بهطور سنّتي در خانوادهاش گردآوري شدهبود. وي غالباً از مطالب مكتوب پدرش (به خط والدي) ياد ميكند و او اطلاعاتش را از پدرش و جدش كسب كرده بود.
همچنين از يك كتاب تأليف جدش سومين سلطان رسولي عمر بن يوسف (سلطنتش 1295 ـ